Düğümlenmiş Hikayeler 2: Cam İşleme Sanatı - Blog - Meraklısı İçin
Düğümlenmiş Hikayeler 2: Cam İşleme Sanatı

Düğümlenmiş Hikayeler 2: Cam İşleme Sanatı

Cam antik çağlardan günümüze birçok objenin yapımında kullanılan bir hammadde. Düzenli olarak kullandığımız ve tükettiğimiz camdan yapılmış eşyaların hammaddesinin işlenmesi hakkında aslında pek bilgi sahibi değiliz. Cam işleme, endüstriyel tarafının yanı sıra, aynı zamanda bir el sanatı. Atölyelerin sayıca azlığı ve yeterince usta yetişmemesi nedeniyle, bir zamanlar cam işleme sanatı da nesli tükenmeye yüz tutan sanatlar arasına girmişse de gidişat gün geçtikçe parlaklaşıyor. Bu durum da hobi veya meslek olarak da cam sanatına duyulan ilginin canlandırılması neden oluyor.

Cam işleme sanatını bir hobi olarak sürdürmek isteyen meraklılar için düzenlenen kursların yanı sıra, usta yetiştirmek ve meslek edindirmek için yürütülen eğitimler de var. Ayrıca bazı üniversitelerin Güzel Sanatlar Fakültelerinde de Cam sanatı bölümleri bulunuyor. Sürekli artan tüketim talebine rağmen henüz aynı oranda ilgi görmeyen cam işleme sanatına dikkat çekmek için camın bardak, boncuk, avize gibi şekiller alma yolundaki serüvenini inceledik.

Cam nasıl bir maddedir?

Cam ana maddesi silisyum olan, saydam ya da yarı saydam bir madde. Orjinal hali inorganik bir sıvı olan cam, işlenerek sert ve kırılgan hali ile tüketilir. Camın kumdan yapıldığı bilinir, ancak bu sadece antik çağlarda uygulanan bir yöntem olup günümüzde cam yapımında ana madde olarak silisyum kullanılmaktadır. Eskiden kumun ana madde olarak kullanılmasının nedeni ise silisyumun doğada en çok kumda bulunmasıdır.

Ayrıca cam, insan yapımı ve doğal cam olmak üzere ikiye ayrılır. Obsidyen olarak adlandırılan doğal cam, yanardağlardan püsküren lavların yanardağın eteklerinde soğuması ile oluşur. Doğal cam yarı değerli taş olarak değerlendirilir.

Cam Sanatının Tarihi

antik cam testi İnsan yapımı cam ilk kez Mısırlılar ve Finikeliler tarafından M.Ö. 2500'lü yıllarda üretilmiş. İlk kullanım alanı ise boncuklar olmuş. Süsleme amacıyla kullanılan cam boncuklar takılarda kullanılan kıymetli taşların yerine yerleştirilmek için üretilmiş.

Aynı dönemlerde Mısır'a komşu olan Babil'de de cam sanatı gelişmeye başlamış. Babil'de bulunan bir kil tabletin üzerinde ilk cam reçetesi kazınmıştır. Reçete cam tarifini şöyle verir: 60 ölçü kum,180 ölçü alg ve deniz yosunu külü, 5 ölçü güherçile ve 3 ölçü kireçtaşı.Murano camı

Zamanla geniş bir coğrafyaya yayılan cam işleme sanatı İran'da da büyük ilgi görmüş ve en özel cam objelerinin bir kısmı İran topraklarında üretilmiş. Ayrıca İtalya'nın Murano Adası, Bohemya ve Fransa da cam sanatı ile ünlü diğer bölgeler. O zamanlar renksiz cam üretmek çok zormuş ve bu tekniği bilen usta sayısı da oldukça azmış. Bu yüzden özellikle batıda renksiz cam çok değerliymiş. O kadar ki, renksiz cam üretme tekniklerini gizli tutmak için İtalya'daki tüm cam atölyelerinin yerleri değiştirilerek ustalarıyla birlikte Murano Adası'na taşınmış.

Cam, İslami sanatlara ilk olarak revzen adı verilen alçı pencerelerde kullanılarak girmiş, kandil, ibrik ve tabak gibi günlük eşyalar kullanılmaya başlanmış. Osmanlı döneminde ise, İstanbul'un fethi ile cam sanatının merkezi bu şehir olmuş. Osmalı'da ilk cam atölyesi Sultan III. Selim döneminde, cam sanatının inceliklerini Venedik'te öğrenen Mevlevi Dervişi Mehmed Dede tarafından Beykoz'da açılmış. Atölye sayılarının artmasıyla birlikte İstanbul Bostancı Ocağı'nın bir kolu olarak Camcılar Ocağı kurulmuş. Camcılık ile uğraşan esnafa o zamanlar camgeran denirmiş. İlk cam fabrikası ise 1847 yılında İncirköy'de Mustafa Nuri Paşa tarafından Sultan Mustafa'nın arazisi üzerinde kurulmuş.
Beykoz işi Nadiren de olsa halen kullanılan Beykoz İşi ve Çeşm-i Bülbül teknikleri aynı dönemlerde keşfedilmiş. Beykoz işi denilen cam tekniği Osmanlı döneminde Beykoz civarında faaliyet gösteren cam atölyelerinde doğmuş. Atölyelerde cam sanatını Venedik, Murano, Bohemya gibi batı bölgelerinde öğrenmiş Türk ustalar ve Avrupalı ustalar beraber çalışarak özgün eserler üretmişler. Beykoz işi cam objeler, İslami sanatların etkisi ve batı tekniklerinin sentezini sergileyen, ışığa tutulduğunda kırmızı bir renk yansıtmasıyla bilinen cam sanatının ender örneklerindendir. Gündelik kullanıma hitap eden bu objelerden bazıları gülabdan (gül suyu şişesi), kase, vazo, tabak ve ibriktir.
Çeşm-i Bülbül
Beykoz işi cam eserleri arasında ayrı bir yere sahip olan Çeşm-i Bülbül tekniği ise adını objeler üzerine işlenen ve bülbül gözündeki harelere benzetilen beyaz çizgilerden alırmış. Çeşm-i Bülbül'ü diğer tekniklerden ayıran özellik ise cam ve seramiğin aynı objede farklı renklerde şeritler yaratmak için kullanılmasıdır.

Cam işleme sanatı nedir?

Cam işleme sanatı ikiye ayrılır: cam şeklinin işlenmesi ve cam üzerine boya veya desen işlenmesi.

Cam üfleme tekniği Cam şeklinin işlenmesi için kullanılan en eski tekniklerden biri kalıplama tekniğidir. Bu teknikte önceden hazırlanmış kalıba dökülen cam donduktan sonra kalıptan ayrılır ve şeklini almış olur. Üfleme tekniğinde ise eritilerek sıvı hale getirilen cam pipo adı verilen içi boş bir boru ile üflenerek istenilen şekil verilir. Günümüzde de yaygın olarak kullanılan bir diğer teknik ise alevde cam işleme tekniğidir. Bu teknikte şalümo adı verilen propan veya doğalgaz ile çalışarak alev üreten bir cihaz ile eritilen cam çubuk ve tüpler çeşitli aletler ile şekillendirilir.

Şekillendirilen cam objelerin üzerine boya veya desen işleme sanatına vitray denir. Orjinali kırık camların birleştirilerek desen oluşturma tekniği olan vitray, cam boyaları ile boyama ve konturlama yapılarak desen oluşturulmasıdır.

Cam işlemeciliğinde kullanılan ana maddelerden bir kısmı; cam kırığı, silis taşı, sodyum karbonat, kireç taşı ve nitrat gibi maddelerdir. Cam süsleme için kullanılan renklerden sarı ve yeşil kromdan, beyaz çinkodan, mor magnezyumdan, kırmızı bakırdan, yeşil ve mavi demirden, menekşe moru nikelden, koyu sarı amber rengi gümüşten, pembe ve kırmızı altından, koyu mavi ise kobalttan elde edilir.

Cam işleme sanatı hikayesinin yüzyıllardan bu yana devam etmesinin en önemli nedenlerinden biri camın elimizden düşmeyen nadir malzemelerden biri oluşu. Cam işleme sanatı da en az camın kendisi kadar kırılgan ve korunması gereken bir alan.

Cam işleme sanatına merak duyuyorsanız, siz de bu el sanatının hikayesine bir cümle ekleyebilirsiniz. Meraklısı İçin'de yayınlanan cam sanatı kurslarına göz atmak isterseniz buraya, Bayraktar Cam Boncuk Atölyesi ziyaretimiz ve video söyleşimizi izlemek için buraya tıklayın.

Yazı dizimizin diğer bölümleri;
Düğümlenmiş Hikayeler 1: Halı Dokuma Sanatı
Düğümlenmiş Hikayeler 3: Terzilik

6193 kez okundu.

Son Blog Yazıları

Kartpostalları Hatırlayan Kaldı Mı?

Kartpostalları Hatırlayan Kaldı Mı?

İşten eve geldiğimizde posta kutumuzda bir kartpostal bulmak nasıl bir gülümseme sebebiydi. Yılbaşlarını, bayramları anlamlandıran o kartpostalların arkasına yazılmış kısacık mesajlardı.

09.12.2016
Tatlı Bir Hikaye: Çikolata

Tatlı Bir Hikaye: Çikolata

Çikolata denildiğinde bile insan bir mutlu oluyor sanki, çikolatanın mutlulukla kesinlikle bir ilgisi var zaten orasını tartışmıyoruz bile ! :)

06.12.2016
Kış'ın Keyfini Nerede Çıkarmalı?

Kış'ın Keyfini Nerede Çıkarmalı?

Bu mevsimde koşa koşa sıcacık evlerimize gitmek, pijamalarımızı giyip keyif yapmak isteriz genellikle. Ama öyle evlere kapanıp havaların ısınmasını bekleyerek kışı geçirmek olmaz, bu mevsimin tadını çıkarmayı da bilmek lazım.

28.11.2016
Su ile Nasıl Tedavi Olabiliriz?

Su ile Nasıl Tedavi Olabiliriz?

Su, vücut ve ruh sağlığımızın anahtarıdır. Susuz kaldığımızda organlarımız yeterli çalışmaz, kendimizi zayıf ve uyuşuk hissederiz. Oysa vücudumuzun düzgün ve verimli çalışması için yapabileceğimiz şeyler vardır. Bunlardan en kolay olanı da sabah uyandığımızda su içmektir.

16.11.2016
Kendin Yap! 7 - Rengarenk Defterler

Kendin Yap! 7 - Rengarenk Defterler

Ne kadar ileri teknolojiye sahip olursak olalım defterler hayatımızın bir köşesinde mutlaka hala bulunuyor. İster not defteri olsun, ister ajanda, okul defteri, eskiz defteri veya günlükler..

10.11.2016
Doğa'nın Özgür Bitkisi Air Plant (Hava Bitkisi)

Doğa'nın Özgür Bitkisi Air Plant (Hava Bitkisi)

Baharın gelmesine daha çok var ancak bahçe sanatları içinde farklı bir güzelliği olan air plant yani hava bitkileri bize ilham getirdi. Çiçek meraklılarına, henüz tanışmayanlara bu ilginç bitki türünü, nasıl yetiştirildiğini ve inceliklerini anlatmak sizi bu doğanın özgür bitkisiyle tanıştırmak istedik.

04.11.2016
Yeni Evlenenler Mobilyalarını Nasıl Seçmeli?

Yeni Evlenenler Mobilyalarını Nasıl Seçmeli?

Evlenmek yeni bir hayat bir yuva kurmak çok güzel şeyler bunlar ancak evliliğe giden bu yol biraz çetrefilli. Bu süreçteki tüm hazırlıklar heyecanlı ve keyifli olduğu kadar stresli de geçebiliyor.

27.10.2016
Su Kabağı Nasıl Abajur Oluyor?

Su Kabağı Nasıl Abajur Oluyor?

Doğadan gelen neredeyse her malzeme ile bir sanat eserine dönüşebiliyor. Su kabağı da bunlardan biri. Bu güzel dekoratif abajurlar nasıl yapılıyormuş acaba, oymacılık sanatı nereden çıkmış, bu abajurlardan kendimiz de yapabiliyor muyuz bir bakalım.

19.10.2016
Kendin Yap Projeler İle Tüketme Üret!

Kendin Yap Projeler İle Tüketme Üret!

Evinizi bambaşka bir havaya sokmak düşündüğünüz gibi masraflı olmayabilir. Artık klasik ev dekorasyonları yerine farklı objeleri ve malzemeleri amaçları dışında kullanarak yeni bir şey yaratmak çok daha farklı ve dinamik bir hava katıyor evlerimize.

12.10.2016
Meraklısı İçin Astroloji; Burçların Gizemi

Meraklısı İçin Astroloji; Burçların Gizemi

Astroloji uçsuz bucaksız bir alan ama bir çoğumuzun özellikle de kadınların en sevdiği konulardan biri :) Astrolojinin en belirgin özelliği sonradan yaşanacak olası olumlu ya da olumsuz gelişmelerin önceden habercisi olması ve hatta önlem alınmasını sağlayan uyarıcı bir etkiye sahip olduğunun düşünülmesi.

05.10.2016

Önceki blog yazıları

İlginizi çekebilir
Reklam, Dizi ve Sinema Oyunculuğu Eğitimi

Reklam, Dizi ve Sinema Oyunculuğu Eğitimi

Kamera önü oyunculuk konusunda sektörün ihtiyaçlarına göre düzenlenmiş bir müfredat ile, uzman eğitmenlerden ders almak istiyorsanız Atölye Ayla Algan'ın düzenlediği bu eğitime katılabilirsiniz.
Teraryum Atölyesi

Teraryum Atölyesi

İstanbul Çiçek Akademi, gündelik hayatın koşuşturmacasına bir mola vermek isteyen meraklıları, Teraryum ile tanışmaya davet ediyor. Teraryum atölyesi Bostancı'da.
200 TL